Nos últimos decenios, o comer e a comida estiveron no centro de atención das sociedades occidentais como nunca. Os programas de cociña e alimentación, as viaxes de turismo gastronómico, a publicidade sobre alimentos ou as contas en redes sociais centradas en composición de alimentos e perda de peso proliferaron ata facerse omnipresentes e converterse nunha verdadeira praga.
Nun contexto así, resulta lóxico que aumenten os trastornos da conduta alimentaria. Cada vez máis persoas sofren algún tipo de trastorno relacionado coa súa alimentación, tanto por exceso como por defecto.
A sobreinformación nutricional pode facer moito dano
A permarexia é un deses trastornos por exceso de control sobre o proceso alimentario e as súas consecuencias sobre o peso corporal. Aplícase ás persoas nun estado permanente de preocupación obsesiva pola alimentación e o peso corporal, e afecta a súa calidade de vida.
Este trastorno vive da sobreinformación nutricional e da inundación de datos sobre alimentación, non sempre contrastados, en que nadamos os cidadáns occidentais. Tamén se nutre da cultura da imaxe e a proliferación destas mensaxes nas redes sociais. Visto así, a permarexia é un trastorno cunha raíz profunda na cultura vital do século XXI.
As persoas que padecen permarexia manteñen unha preocupación constante por alcanzar un estado físico óptimo, o que pode levalas a desenvolver un enfoque disfuncional da actividade física e a nutrición, con hábitos alimenticios extremadamente restritivos e un exceso de exercicio físico. Ás veces é difícil de diferenciar doutros trastornos como a vigorexia ou a anorexia nerviosa, cos que comparte moitas das súas manifestacións.
Contar calorías compulsivamente
A permarexia caracterízase especificamente pola obsesión por realizar dietas para adelgazar e contar calorías de forma compulsiva. A persoa que sofre esta alteración pode experimentar unha profunda insatisfacción coa súa imaxe corporal e a necesidade constante de mellorar a súa aparencia física, o que a miúdo se ve exacerbado polas presións sociais e os canons de beleza dominantes.
Aínda que a permarexia non está recollida no DSM-5, o compendio internacional onde se catalogan as enfermidades neuropsiquiátricas, pola súa definición clasifícase como un trastorno da conduta alimentaria non especifico. Ademais, considérase a antesala doutras patoloxías da conduta alimentaria como a anorexia nerviosa ou a bulimia.
As manifestacións máis características da permarexia son obsesionarse pola cantidade de calorías que se consomen, analizar as etiquetas nutricionais antes de adquirir calquera produto e restrinxir a cantidade e tipo de alimentos que se inxeren. É certo que algúns destes síntomas non son específicos e pódense presentar de forma illada en persoas sen patoloxía. Con todo, é característico que a persoa con permarexia presente todas estas manifestacións de forma obsesiva.
Saltar dunha dieta a outra
Outro patrón característico é o cambio do tipo de dieta máis de tres veces nun período menor a catro/seis meses e realizar “dietas milagre” que prometen perdas rápidas de peso.
A adherencia a dietas restritivas pode limitar o consumo de alimentos que acheguen nutrientes básicos como proteínas e/ou vitaminas necesarias para ter un adecuado estado funcional. Con todo, o feito de que habitualmente as persoas con permarexia presenten normopeso (un peso ideal para a súa saúde) adoita dificultar ou atrasar o diagnóstico.
A etiopatoxenia –é dicir, como os posibles elementos causais se conxugan para xerar unha alteración funcional ou enfermidade– da permarexia é multifactorial, como en todos os trastornos da conduta alimentaria. En xeral, os factores que predispoñen a padecela pódense agrupar en:
- Factores psicolóxicos. Con frecuencia as persoas predispostas presentan autoestima baixa, trastornos de ansiedade e obsesión, e tendencia á depresión. A necesidade de dominio sobre a alimentación pode aparecer como un mecanismo de control fronte a emocións ou situacións estresantes.
- Factores biolóxicos. Algúns estudos suxiren que existen condicionantes xenéticos que aumentan a predisposición para desenvolver trastornos alimentarios. Iso explicaría as diferenzas individuais no procesamento cerebral dos mecanismos de recompensa e de saciedade que determinan o comportamento alimentario.
- Factores sociais. A difusión de imaxes idealizadas nas redes sociais e a publicidade, xunto coa presión para cumprir con estándares de beleza, pode levar a unha constante comparación e autocrítica que xere un estado de ansiedade. Moitos mozos senten que o seu valor depende da súa aparencia e iso determina a obsesión polo control do peso.
Risco de desnutrición, problemas cardiovasculares e ansiedade
A permarexia poden afectar múltiples aspectos do individuo, desde a saúde física ata a mental e as relacións interpersoais, con importantes consecuencias para a súa calidade de vida. Como moitos outros trastornos da conduta alimentaria a obsesión pola alimentación e as dietas restritivas característicos da permarexia poden levar a desnutrición, alteracións metabólicas e problemas gastrointestinais e cardiovasculares. A ansiedade, a depresión e o illamento social son comúns entre quen sofre permarexia.
A súa abordaxe pode resultar moi complicado e debe ter un enfoque multidisciplinar. Iso inclúe terapia cognitivo-condutual, que se revelou como un dos tratamentos máis efectivos. Permite modificar os patróns de percepción disfuncional, promovendo unha relación máis saudable coa comida e a imaxe corporal.
Así mesmo, resulta imprescindible o asesoramento nutricional. A orientación dun nutricionista especializado pode axudar a desenvolver un enfoque equilibrado da alimentación e considerar os alimentos non só polas calorías que achegan, promovendo hábitos alimenticios saudables.
Finalmente, contar cunha rede de soporte con familiares, amigos ou grupos de apoio pode ser determinante para a recuperación con éxito deste complexo trastorno.
*Federico Mallo Ferrer é catedrático de Fisioloxía e Endocrinoloxía na Universidade de Vigo. Patricia Pérez Castro é especialista en Endocrinoloxía no Servizo Galego de Saúde.
Cláusula de divulgación:
- Federico Mallo Ferrer recibe fondos do Ministerio de Ciencia e Innovación, do Instituto de Investigación Sanitaria Carlos III e da Xunta de Galicia – Consellería de Educación e Ordenación Universitaria.
- Patricia Pérez Castro non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
Deixa unha resposta