Dime onde vives e direiche como comes

A ciencia determina que son múltiples os factores que inflúen nas nosas decisións sobre a comida

Shutterstock / EvgeniiAnd

The ConversationTodos sentimos a influencia dos canons de beleza. Tanto é así que, aínda sabendo que os estereotipos de “corpo ideal” son temporais e cambiantes, cada un de nós pode identificar polo menos unha característica que nos fai sentir inseguros.

Se ao ler isto vostede pensou que ten as pernas demasiado grandes ou que o seu abdome é prominente, permítame que lle diga que hai máis xente na mesma situación. Segundo datos da OMS, en 2016 aproximadamente o 39% dos adultos tiñan sobrepeso e ao redor dun 13% eran obesos. É dicir, que nunha reunión de 10 amigos só a metade estaría no seu peso ideal en termos de saúde.

Alén das cuestións estéticas, ter un peso elevado é un factor de risco para as chamadas enfermidades non transmisibles (ENT), que son condicións crónicas como as patoloxías cardiovasculares, respiratorias, cancros e diabetes. De feito, antes da pandemia pola Covid-19, considerábase que as ENT eran responsables do 71% de todas as mortes a nivel mundial. Polo tanto, unha razón para manter o noso peso baixo control podería ser o simple obxectivo de evitar morrer por mor destas enfermidades. A cuestión é, somos capaces de controlar o noso peso?

Un só xene non é suficiente

Podemos pensar que engordamos por ter o “xene da obesidade” (unha variante do xene FTO), ou que comemos en exceso por unha susceptibilidade xenética ao apetito. Para aqueles que apoien a súa condición física no ADN, a ciencia lamenta anunciar que portar un xene para unha “enfermidade” non é unha condición suficiente para desenvolver a patoloxía. De feito, a epixenética explica que podamos apagar ou acender a expresión dos xenes por medio da metilación do material xenético grazas á influencia dos factores da contorna. Desta forma, os nosos hábitos de vida xogan un papel importante á hora de previr ou desenvolver a aparición dunha enfermidade.

Entre estes aspectos do estilo de vida, a alimentación é o principal factor de risco de mortalidade e morbilidade en todo o mundo. Pero estamos de sorte, xa que ao ser un hábito modificable 1 de cada 5 mortes a nivel mundial poderíanse evitar mellorando a calidade da dieta.

Hai evidencia científica de que unha alimentación baseada en carnes vermellas e procesadas, grans refinados e azucres engadidos aumenta o risco de sufrir certas enfermidades crónicas, mentres que unha dieta rica en froitas, verduras e cereais integrais podería axudar a previlas. Agora ben, podemos decidir realmente o que comemos? Ou, quizais, non somos os únicos responsables de seguir unha dieta de pouca calidade?

Barrios pobres, comida menos saudable

A ciencia demostra que as decisións alimentarias de cada individuo están condicionadas pola contorna social, cultural e económico que lle rodea. Así, por exemplo, as formas urbanas compactas dos países desenvolvidos facilitan a proximidade de diversas tendas de alimentos cunha ampla variedade de ofertas. Isto supón un acceso fácil a produtos altos en calorías, graxas, azucres e sal a baixo prezo, acompañado dunha gran presenza de restaurantes de comida rápida e unha publicidade masiva, o que incita a comer de forma pouco saudable. Todo isto parece indicar que as decisións alimentarias que tomamos están condicionadas polas características da contorna urbana onde residimos.

De feito, a análise das contornas alimentarias mostrou que existen diferenzas segundo o nivel socioeconómico: nas zonas de ingresos máis altos hai unha maior proporción de supermercados con variedade de alimentos, mentres que nos lugares máis pobres predominan os pequenos locais de alimentación. Ademais, as escolas que se atopan nestas áreas de baixos ingresos teñen un maior acceso a tendas de comida pouco saudable.

Iso implica que quen ten menor nivel económico e educativo acaba vivindo en sitios que pon máis dificultades para alcanzar unha boa alimentación e mira antes o prezo que a calidade á hora de comprar alimentos. En contraste, os grupos de poboación máis ricos e con educación superior teñen a oportunidade de vivir en áreas que favorecen uns hábitos de alimentación adecuados, ademais de ter maiores coñecementos sobre o que é san e máis recursos para alcanzalo.

Estratexias de acceso a alimentos saudables

Se os grupos máis vulnerables viven en contornas menos favorecidas, que alternativa teñen? Pois ben, pódense traballar as políticas públicas para promover estratexias que faciliten o acceso a alimentos saudables en áreas de baixo nivel socioeconómico. Por exemplo, aumentar a dispoñibilidade de alimentos específicos, manipular o prezo dos produtos, usar carteis, etiquetas e promocións axuda a previr a obesidade. Ademais, é imprescindible fomentar a educación sobre os comportamentos alimentarios saudables para que estes  cambios estruturais teñan realmente un efecto na poboación.

Polo tanto, se nos preocupa a nosa forma de alimentarnos e a nosa saúde, revisemos o noso nivel económico e educativo, pois estes dous factores dirannos onde vivimos e como comemos. Aínda que nos gusta pensar que somos libres para tomar nosas propias decisións (onde e como vivir e que comer), a ciencia advirte que hai múltiples factores que inflúen sobre as nosas accións, por exemplo, a nosa cidade ou o noso barrio. Á fin e ao cabo… quen dixo libres?


Este artigo resultou finalista da primeira edición do certame de divulgación nova organizado pola Fundación Lilly e The Conversation España

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *